Woensdag 22 mei 2013: nadat een kleine honderd geïnteresseerden uit Bornem en omstreken een maand eerder waren ingegaan op een oproep om bij de restauratie van de abdij te helpen met het leegmaken van de omvangrijke bibliotheek, gingen de eerste vrijwilligers langs de monumentale tuiningang de nog ongekende abdij binnen. Het zou voor hen en vele anderen anderhalf jaar hun wekelijkse wandeling en geliefde werkplaats worden …
Want de dagen er na volgden nog andere vrijwilligers : elke halve dag kwamen circa acht mensen meewerken zodat er tien ploegjes ontstonden. Tachtig mensen die (zonder een kijk op de nodige tijd) onverwacht anderhalf jaar zouden samenwerken, vaak ook met mensen buiten hun team. Sommigen kenden elkaar al langer, voor de meesten waren het nieuwe gezichten. Afwachtend en nieuwsgierig, misschien zelfs met wat faalangst maar deskundig begeleid door een bezielende Greet begonnen zij met het leegmaken van de eerste (ijzeren) rekken in de bibliotheek.
Vanuit interesses en vaardigheden kwam er in elke ploeg vrij vlug en spontaan een “taakverdeling” : met houten “schepjes” boeken uit de bibliotheek naar de kapittelzaal brengen, in een wit pak met een stofzuiger schimmels verwijderen, foto’s maken van de titelbladen, de gegevens van elk boek invoeren in een computerbestand, de boeken voorzien van plaatsetiketten en (sommige in blauw zuurvrij papier) inpakken in grote gecodeerde kartonnen dozen, de dozen voorlopig verhuizen naar de recreatieruimte ... Iedereen kende vlug zijn job en bleef die enthousiast uitvoeren.
Al snel maakten we kennis met duizenden eeuwenoude historisch waardevolle of prachtig verluchte boeken, vaak geschreven in het Latijn of Grieks, soms zelfs in het Arabisch of Hebreeuws. Dikwijls stonden we samen gebogen over magnifieke uitvouwkaarten van stadsgezichten, uiterst nauwkeurige tekeningen van fabeldieren of machines en minutieus ingekleurde pagina’s, getuigend van het zeer groot vakmanschap van onze voorouders. En stilaan werd het ook een spannend zoeken naar het oudste boek … De stand van zaken werd bijgehouden op een oud schoolbord.
De aanvankelijke faalangst smolt weg als sneeuw voor de zon want iedereen werd geapprecieerd voor wat hij of zij deed en kon (of niet kon). Door de vlotte samenwerking en de toffe sfeer, ook tijdens de koffiepauzes in de refter (met de altijd dankbare abt Leo) en de afwas in de abdijkeuken, liep echt alles van een leien dakje. Problemen waren er nauwelijks en door de hulp van “Bernard” (de lift die later werd ingeschakeld voor de boeken op de verdieping) gebeurden er langs de mooie maar niet zo veilige trap gelukkig ook geen ongelukken.
De regelmatig georganiseerde prettige samenkomsten met de ganse groep van tachtig mensen in de tuin of het nu afgebroken kleine feestzaaltje, de georganiseerde uitstappen (o.a. naar Oudenbosch) en andere groepsevenementen versterkten nog de band tussen de ploegen en gaven iedereen het gevoel samen “aan iets groots te werken”. We werden meer dan vrijwillige medewerkers ...
Ondertussen was ook Gert meer en meer aanwezig om met veel enthousiasme en rijk aan ideeën het werk verder de goede kant op te sturen waardoor er stilaan zicht kwam op het verdere verloop van het project, de verhuis naar Beveren, de geplande restauratiewerken en de (hopelijk vlugge) terugkeer van de boeken.
Want stilaan, rek na rek, geraakte de bibliotheekruimte leeg … en werd ze opnieuw gevuld, ditmaal met 1400 zware kartonnen dozen die met veel spierkracht en “hondjes”, liefst in de juiste volgorde, in vrachtwagens moesten geladen worden en getransporteerd naar het Rijksarchief in Beveren voor de tijdelijke stockering.
Eind 2014 zat ons werk er op. Met lede ogen keken we naar de lege bibliotheek, klaar voor de restauratie. Vanaf nu was het ongeduldig wachten tot we enkele jaren later alle boeken konden terugzetten. Voor velen onder ons was de voorbije periode in de abdij een zalige tijd waarin iedereen zich zinvol en nuttig voelde, kennis maakte met historische schatten en vriendschappen smeedde voor het leven.
Het aantal vrijwilligers was intussen wel wat kleiner geworden want de meesten waren in mei 2013 al gepensioneerd of haakten af om gezondheidsredenen. Anderen waren verhuisd, sommigen helaas al overleden. Maar velen wilden nog graag blijven verder werken .... Gelukkig was het werk toch nog niet af want voor de restauratie van de abdij moesten ook de pandgang en de aanpalende lokalen leeggemaakt worden : alle schilderijen, crucifixen, heiligenbeelden en ornamenten moesten, geïnventariseerd, ingepakt en verhuisd worden naar de feestzaal boven de Thomaskapel. Werk voor vrijwilligers ...
Toen ook dit achter de rug was, was Gert zo inventief om, in afwachting van de restauratie van de abdij, de nóg wat kleiner geworden groep vrijwilligers in te schakelen bij het digitaliseren van de registers van de burgerlijke stand en het, onder deskundige leiding van Benny, lezen en sorteren van eeuwenoude archiefstukken. We verhuisden naar het Landhuis en het lokaal van de Heemkundige Kring in Hingene.
Tot in maart 2020 corona stokken in de wielen kwam steken en alles stil viel ... maar in mei 2021 toch de lang verhoopte melding kwam dat de kust terug veilig was, de restauratie achter de rug was en de boeken eindelijk terug naar de abdij konden komen. De nog overgebleven vrijwilligers werden opgetrommeld en, ja hoor, er was nog voldoende goesting en enthousiasme (én nieuw bloed !) om alle boeken in een mooiere schikking terug te zetten in een nu nog prachtiger bibliotheekruimte. Het aantal werkmomenten werd door tijdsgebrek van Gert en vakanties wel gehalveerd maar op het einde van 2022 stond quasi alles op zijn plaats, voorzien van de nodige verwijzingen om elk boek gemakkelijk te kunnen terugvinden.
Een grondige na-controle, het opzoeken van een aantal blijkbaar (maar gelukkig niet echt) verloren boeken en het wegwerken van schoonheidsfoutjes in het computerbestand, nam met een lager werkritme van twee of drie halve dagen per week en onderbrekingen voor andere klussen of de voorbereiding van kerstmarkten, nog wat tijd in beslag. Maar in 2025 was het werk aan de bibliotheek voltooid.
Ander “abdijwerk” vroeg echter ook nog om behandeling : het archief van de abdij van Hemiksem (gesticht in 1245 en in 1833 verhuisd naar Bornem), was ruim honderd jaar geleden door pater Van Doninck netjes gesorteerd maar verder niet ontsloten. Om deze historische documenten – waarvan sommige voorzien zijn van adellijke of bisschoppelijke lakzegels, andere in een prachtig laat-middeleeuws geschrift geschreven maar vele andere zeer moeilijk leesbaar zijn – toegankelijk te maken voor geïnteresseerde wetenschappers moeten ze stuk voor stuk bekeken worden en, op basis van de beschrijving door pater van Doninck, ondergebracht worden in een computerbestand. Een nieuwe taak voor de overgebleven maar ondertussen ook nieuwe vrijwilligers …
En wellicht komt er nog nieuw werk aan want een aantal documenten moeten nog worden ingescand, er liggen nog stapels foto’ die moeten geïnventariseerd worden en in de feestzaal boven de Thomaskapel bevinden zich nog alle kunstvoorwerpen in afwachting van een nieuwe plaats of herbestemming. En zo wordt wat in mei 2013 schoorvoetend begonnen was, project na project met geduld en succes verder gezet.
22 mei 2026
Raf Vinck
